Ogólne zasady postępowania w przypadkach skażeń z substancjami
promieniotwórczymi.

Zamiast wstępu kilka profilaktycznych  rad praktycznych:

W żadnym przypadku nie wolno wyjmować źródeł z pojemników, usuwać osłon,
rozmontowywać urządzeń   w których się znajdują, z zwłaszcza samych źródeł.

pochodzenia, a tym bardziej nie wolno ich kupować lub przechowywać w kieszeniach,
teczkach, biurkach itp.

i rozszczepialnymi jest przestępstwem, a przemyt tych materiałów kwalifikuje się do
przestępstw międzynarodowych.
 

mieści się Ośrodek Dyspozycyjny Służby Awaryjnej, tel. 0 - 22 - 11 - 15 – 15 lub najbliższej
Wojewódzkiej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej, Komendzie Policji albo Państwowej
Straży Pożarnej.

 

 ZAPAMIĘTAJ

Promieniowanie jonizujące służy ludziom, którzy wiedzą jak je wykorzystać, i pamiętają o tym, aby niepotrzebnie nie narażać się na jego oddziaływanie.

 

 

 

 

 

 

1.0 Wstęp.

Katastrofy i wypadki, w których dochodzi do narażenia na promieniowanie jonizujące stały się przedmiotem dużego zainteresowania społecznego. Jest ono podsycane przez środki masowego przekazu, które uwypuklają nie tylko straszliwe skutki wojny nuklearnej, ale także podsycają obawy przed masowym występowaniem schorzeń nowotworowych w populacji ludzkiej narażonej na bardzo małe dawki promieniowania. Trzeba wyraźnie powiedzieć, że człowiek nie wynalazł promieniowania. Promieniowanie jest nieodłącznym elementem życia i zawsze towarzyszyło człowiekowi. Ok. 78 % populacji narażonej jest na promieniowanie pochodzące ze źródeł naturalnych, ok. 20 % z zastosowań diagnostycznych i leczniczych związków promieniotwórczych, a tylko kilka procent ze źródeł przemysłowych i innych. Ta ostatnia ekspozycja dotyczy niewielkiej liczby osób zawodowo narażonych na promieniowanie.

Promieniowanie jonizujące służy ludziom, którzy wiedzą jak je wykorzystać. Jest ono wszędzie: w przestrzeni kosmicznej, powietrzu, ziemi, w ścianach domów, pożywieniu,
a nawet w naszych organizmach. Jego źródłem są promieniotwórcze izotopy.
Naturalne promieniowanie nie jest groźne. Natomiast niewłaściwe obchodzenie się
z materiałami promieniotwórczymi wytworzonymi przez człowieka oraz niewłaściwe
ich przechowywanie stwarza zagrożenie dla zdrowia i życia ludzkiego oraz środowiska.
Około 100 lat temu Maria Skłodowska - Curie sformułowała pojęcie promieniotwórczości, badając występujące w przyrodzie promieniotwórcze pierwiastki Uran i Tor oraz odkrywając nowe - Rad i Polon. 
W następnych dziesięcioleciach poznano wiele istniejących w przyrodzie izotopów promieniotwórczych, a jeszcze więcej wytworzono sztucznie. Pod koniec lat trzydziestych odkryto zjawisko rozszczepiania i zaczęto mówić o materiałach rozszczepialnych.

2.0 Podstawowe definicje i pojęcia w zakresie promieniotwórczości.

2.1 Słownik pojęć - jednostki promieniowania

Kiur  [ Ci ] - jest to tradycyjna jednostka radioaktywności wyemitowanej przez 1 g radu.
Po modyfikacji przyjęto, że odpowiada ona 2,2 x 1012 rozpadów na minutę.
Bekerel  [ Bq ] - jest to radioaktywność substancji, w której jeden rozpad promieniotwórczy zachodzi w jednej sekundzie. Jest to jednostka w układzie SI, zastępująca w starym układzie jednostkę - Kiur.
Rad- jest to tradycyjna jednostka radioaktywności zaabsorbowanej, która oznacza pochłonięcie energii jednego erga przez masę, np. ciała jednego grama.
 Grey [ Gy ] - jest to również jednostka radioaktywności zaabsorbowanej, oznaczająca pochłonięcie energii jednego dżula ( 1J ) przez jeden kilogram materii. Jest to jednostka
układu SI.
Grey/sek - jest to moc dawki pochłoniętej.
Rem - jest to tradycyjna jednostka określająca dawkę zaabsorbowaną odnoszącą się
do określonego typu promieniowania. Jeden Rem wykazuje taki sam efekt biologiczny,
jak iloczyn jednego Rada i współczynnika jakości promieniowania.
 Siwert  [ Sr ] - zastępuje w układzie SI 1 Rem. Siwert odpowiada 1J x kg-1 przemnożonemu przez współczynnik jakości promieniowania.

2.2  Układy przeliczeniowe

1 Ci             = 37 x 109 Bq
1 Rad          = 1 x 10-2 Gy
1 Bq                        = 27 x 12-12 Ci
1 Gy            = 100 Radów

2.3 Podstawowe definicje

Celem zapoznania się z tą tematyką i występującym zagrożeniem niezbędne jest przedstawienie podstawowych definicji i charakterystyk wybranych cząstek elementarnych.
1. Elektron o podstawowych parametrach:
- masa cząsteczki mb = 9,1 x 10 -28 g =  10 -27 g, pamiętając, że jest to masa w stanie spoczynku, gdyż wraz ze wzrostem prędkości masa ciała rośnie,
- ładunek elektryczny - e - ładunek elementarny, choć najprawdopodobniej kwarki mają ładunek mniejszy,
- spin - momenty własne pędu,
- moment magnetyczny.

z przeciwnym znakiem.
3. Proton - p - jako cząsteczka ciężka, o ładunku elektrycznym elementarnym i masie:
mp = mn = 2000 x mb = 1 j.m.at. = 10 -24 g.

Protony i neutrony tworzą jądra atomów i nazywane są nukleinami.
5. Neutrino i antyneurotrino jako para cząstek o przeciwnie skierowanych spinach.

2.4 Budowa atomu.

Pamiętając model atomu Bohra wraz z opisem matematycznym Rutheforda atom jest elektrycznie obojętny ze zrównoważoną ilością protonów i neutronów.
Charakterystyczne liczby określające atomy to:
- Liczba atomowa Z wskazująca liczbę protonów w jądrze, a jednocześnie numer kolejny pierwiastka w układzie okresowym i liczbę elektronów,
- Liczba masowa A wskazująca liczbę wszystkich nukleonów w jądrze, czyli sumę protonów
i neutronów.
Średnica atomu jest równa w przybliżeniu 10 -8 cm, natomiast średnica jądra atomowego jest od 104 do 105 razy mniejsza i wynosi od 10-13 do 10 -12 cm.
Elektrony w atomie zapełniają orbity najpierw bliższe jądru i zgodnie z prawem określającym maksymalną liczbę elektronów na orbicie i określoną wzorem 2n2,
gdzie n jest numerem orbity. I tak dla przykładu ilość elektronów na zapełnionych orbitach wyniesie:

 

K

L

M

n

1

2

3

2n2

2

8

18

Jeśli ostatnia orbita jest zapełniona, to pierwiastki są trwałe. Natomiast jądra atomowe nie rozpadają się, gdyż prawo Coulomba w jądrze atomu nie działa, a trwałość zapewniają jądrowe siły przyciągania.

3.0 Promieniowanie.

Promieniowanie - to wysyłanie i przekazywanie energii na odległość. Szczególnym rodzajem promieniowania jest promieniowanie jonizujące, posiadające zdolności tworzenia w ośrodku elektrycznie obojętnym par jonów opatrzonych ładunkami elektrycznymi - dodatnimi i ujemnymi. Promieniowania  nie można wykryć za pomocą zmysłów.
Promieniotwórczość - to zjawisko wytwarzania promieniowania jonizującego. Jonizacja może inicjować przemiany chemiczne oraz biologiczne w komórkach i tkankach żywego organizmu. Duże dawki promieniowania mogą stanowić zagrożenie zdrowia i życia ludzkiego.
Izotopy - to różne odmiany tego samego pierwiastka. Mają te same własności chemiczne,
ale różnią się liczbą neutronów [obojętnych cząsteczek elementarnych]  zawartych w jądrze. Oznacza się je symbolem chemicznym i liczbą masową.
Izotopy promieniotwórcze [ radioizotopy] są nietrwałe i ulęgają rozpadowi, wysyłając przy tym promieniowanie jonizujące.
Dla przykładu występują dwie odmiany jedno atomowego wodoru, czyli dwa izotopy wodoru różniące się tylko większą ilością neutronów w jądrze:
- Deuter D posiadający w jądrze jeden proton i jeden neutron i na orbicie jeden elektron,
- Tryt T  posiadający w jądrze jeden proton i dwa neutrony i na orbicie dalej jeden elektron.

Promieniowanie naturalne.
Promieniowanie było zawsze. Wtedy, gdy tworzyła się Ziemia, jest obecnie i będzie nadal. Ciągle oddziaływuje na nas promieniowanie docierające do  powierzchni Ziemi z Kosmosu, promieniowanie pochodzące z substancji radioaktywnych znajdujących się w skorupie ziemskiej,
w powietrzu, w całym otaczającym nas środowisku, a także we wszystkich żywych organizmach.  Maleńkie źródła promieniowania jonizującego są również w naszych organizmach.
W przyrodzie występuje prawie 80 radioizotopów ok. 20 pierwiastków promieniotwórczych.
Do najbardziej znanych nalezą promieniotwórcze izotopy Uranu [238U, 235U] i Toru [232Th], także powszechnie występujący w środowisku i naszych organizmach Potas [40K] oraz tworzący się ciągle pod wpływem promieniowania kosmicznego radioizotopy Węgla [14C] i Wodoru [3H], tzw. trytu.
Z rozpadu naturalnego izotopu promieniotwórczego Radu [226Ra] powstaje również promieniotwórczy Radon [222Rn] - gaz, który wydziela się z podłoża oraz niektórych materiałów budowlanych i jest jednym z naturalnych źródeł promieniowania jonizującego na Ziemi.
Intensywność promieniowania wywołana naturalnymi pierwiastkami promieniotwórczymi jest różna w różnych miejscach naszego globu, również w Polsce jest niejednakowa, ponieważ minerały zawierają niejednakowe ilości pierwiastków promieniotwórczych.
Rozproszone w środowisku radioizotopy naturalne, a także wprowadzane przez człowieka sztuczne radioizotopy, np. w wyniku prób z bronią jądrowa, emitują promieniowanie, które stanowi tzw. naturalne tło promieniowania. Nie mamy wpływu na zmniejszenie jego poziomu. Jedynie w przypadku Radonu częste wietrzenie pomieszczeń zmniejsza stężenie tego radioaktywnego gazu. Izotopy promieniotwórcze znajdujące się w środowisku, również
w pożywieniu, przedostają się do organizmu ludzkiego. A więc ciało człowieka też promieniuje.

Promieniowanie sztuczne.
Rozwój atomistyki otworzył możliwości wytwarzania w reaktorach atomowych i innych urządzeniach sztucznych izotopów promieniotwórczych różnych pierwiastków. Znalazły one zastosowanie w przemyśle, medycynie, rolnictwie, badaniach naukowych a nawet w życiu codziennym, np. radioizotopowe czujki dymowe.

4.0 Materiały rozszczepialne.
Ciężkie jądra niektórych izotopów pod działaniem strumienia cząstek elementarnych, zwanych neutronami, rozpadają się na mniejsze fragmenty. Wydzielają przy tym ogromne ilości energii i emitują większą niż pochłonięta liczbę neutronów.
Ten ostatni fakt był powodem ogromnej fascynacji uczonych i wojskowych, zwłaszcza podczas
II wojny światowej. Otworzyły się możliwości przeprowadzenia reakcji łańcuchowej, tj. takiej, która raz zainicjowana może zachodzić już sama, bez dostarczania z zewnątrz nowych neutronów.
W praktyce nie jest to takie proste. Faktem jest jednak, że energie rozszczepiania wykorzystano najpierw do produkcji bomby atomowej, a dopiero później, począwszy od
lat pięćdziesiątych, w elektrowniach jądrowych.
Wykorzystywane obecnie izotopy rozszczepialne, to przede wszystkim Uran - 235
[ występuje w uranie naturalnym ], oraz Pluton - 239 [ w przyrodzie występuje tylko
w śladowych ilościach, ale powstaje też m.in. podczas pracy elektrowni jądrowych ].
Obydwa izotopy są słabo promieniotwórcze, jednak Pluton wprowadzony do organizmu
jest bardzo toksyczny.
Wymienione izotopy rozszczepialne otrzymuje się stosując skomplikowane procesy technologiczne. W naturalnym uranie znajduje się tylko ok. 0,7 % Uranu - 235. Można zwiększyć jego ilość, jeśli wydobyty z rudy uran podda się procesowi wzbogacania przeprowadzanemu
tylko w kilku państwach na świecie. Pluton - 239 otrzymuje się w zakładach przerobu paliwa wypalonego [ zużytego już w elektrowni jądrowej ], poddając je trudnym i kosztownym procesom technologicznym. Zakłady przerobu paliwa znajdują się tylko w kilku państwach.
Słaba aktywność promieniotwórcza materiałów rozszczepialnych utrudnia kontrole nielegalnego obrotu nimi, ponieważ trudno je wykryć zwykłymi detektorami promieniowania.
Obawa przed niekontrolowanym obrotem materiałami rozszczepialnymi i wykorzystaniem
ich przede wszystkim do celów wojskowych spowodowała podpisanie przez większość państw świata Układu o Nierozprzestrzenianiu Broni Jądrowej.
Niestety, są państwa dążące do zawładnięcia tą bronią i usiłujące zdobyć potrzebne do jej produkcji materiały rozszczepialne. Trzeba jednak wiedzieć, że z kawałków paliwa niewiadomego pochodzenia, albo naturalnego uranu nie można wyprodukować bomby, miny czy głowicy jądrowej.
Wszystkie spekulacje i pogłoski o możliwości zbudowania bomby atomowej „ domowym sposobem „ należy uznać za zupełnie nieuzasadnione.

6.0 Rodzaje promieniowania i aktywność substancji promieniotwórczej.
W procesie promieniotwórczego rozpadu emitowane są cząsteczki  a [alfa] i ß [ beta], słabo przenikliwe i silnie jonizujące oraz g [gamma] silnie przenikliwe i słabo jonizujące. Promieniowanie neutronowe, a więc strumień cząsteczek obojętnych o dużej przenikliwości, wytwarzane jest głównie w reaktorach.
Przed promieniowaniem a [alfa] chroni nas kartka papieru, przed promieniowaniem ß [beta] blacha aluminiowa, przed promieniowaniem g - gruba osłona z ołowiu, natomiast neutrony zatrzyma osłona z betonu. Rysunek Nr 1 
Terminem substancje promieniotwórcze określamy zwykle czystą substancję zawierającą izotop promieniotwórczy jakiegoś pierwiastka i emitującą promieniowanie jonizujące.
Za materiały promieniotwórcze uważa się materiał zawierający w swym składzie substancje promieniotwórcze, a więc będzie nim zarówno farmaceutyk jak i ruda uranowa.
Każdą czysta substancję promieniotwórczą charakteryzują dwie istotne wielkości: aktywność i okres połowicznego rozpadu.
Aktywność substancji promieniotwórczej to liczba rozpadów w określonej ilości substancji promieniotwórczej.

Aktywność mierzy się w bekerelach.  1 bekerel [Bq] to aktywność substancji, w której jeden rozpad promieniotwórczy zachodzi w ciągu jednej sekundy.

1 Bq = 1 rozpad / sekundę

Bekerel jest jednostka bardzo małą, dlatego używa się często jednostek pochodnych: kilobekerel [1 kBq = 1000 Bq], megabekerel [ 1 MBq = 106 Bq] lub gigabekerel
[ 1 GBq = 109 Bq].
Dawna jednostka aktywności, ale jeszcze używana nosi nazwę kiur [ Ci]. Jest to duża jednostka, bo 1 Ci = 37 mld rozpadów /s = 37 mld GBq.
Aktywność jednostki masy [kg], objętości [m3], lub powierzchni [m2] nazywa się stężeniem aktywności.

Przykładowe wartości aktywności wyrażone w bekerelach:

potas-                                                                         - 40 Bq/kg

5. popiół ze spalonego węgla                                       - 2 MBq/1 tonę

Substancje promieniotwórcze ulegają rozpadowi, ich aktywność zmniejsza się wraz z upływem czasu.
Okres połowicznego rozpadu, to czas w jakim rozpada się połowa atomów czystej substancji promieniotwórczej. Czas, po upływie którego aktywność maleje do połowy nazywa się okresem półrozpadu [ T 1/2 ].
Im okres połowicznego rozpadu jest krótszy, tym szybciej zmniejsza się aktywność substancji promieniotwórczej, bo zmniejsza się liczba jąder ulęgających rozpadowi.
Różne substancje promieniotwórcze [ radioizotopy ] charakteryzują się różnymi okresami półrozpadu; np.:

7.0 Dawki promieniowania.

Promieniowanie jonizujące przechodząc przez ciało człowieka, obiekt materialny żywy czy nieożywiony jest w nim pochłonięte, oddając swoją energię.
Miarą pochłaniania promieniowania jonizującego jest dawka pochłonięta.
Jednostką dawki pochłoniętej jest grej [Gy ]. Dawka pochłonięta wynosi 1 grej, gdy 1 kg materii pochłania energię 1 dżula [ 1J ].Wielkość dawki pochłoniętej można też podawać w jednostkach pochodnych: miligrejach [ 1 mGy = 10-3 Gy ], mikrogrejach [ 1 µGy = 10- 6 Gy ] lub nanogrejach
[ 1 nGy = 10-9Gy ].
Oprócz pojęcia dawki używa się również pojęcia mocy dawki. Moc dawki to wartość dawki
w jednostce czasu, zwykle jest to 1 sekunda, 1 minuta, 1 godzina.
Moc dawki pochłoniętej  to szybkość przekazywania energii ośrodkowi materialnemu. Jednostką jest 1 grej na godzinę [ 1Gy/h ]. Stosuje się także inne pochodne jednostki.
W komunikatach o sytuacji radiacyjnej naszego kraju można spotkać się z jednostką nanogrej na godzinę [ nGy/h ], a także wychodząca powoli z użycia jednostkę rentgen na godzinę [ R/h ] lub pochodnymi [ mR/h, µR/h ]. Moc dawki w Polsce od wielu lat utrzymuje się w przedziale 50 - 125 nGy/h [ 6 - 14 µR/h ].  W przybliżeniu 1 R odpowiada 0,01 Gy.
Do oceny skutków biologicznych napromieniowania organizmu człowieka nie wystarcza informacja o dawce pochłoniętej. Skutki biologiczne zależą bowiem także od rodzaju promieniowania, narządu, jaki został napromieniowany i rodzaju tkanki. Miarą / uśrednioną /
uwzględniającą rodzaj promieniowania oraz rodzaj tkanki jest dawka skuteczna. Jednostka dawki skutecznej jest siwert. Siwert - to jednostka stosunkowo duża, dlatego używane są pochodne jednostki: mili - i mikrosiwert.
Czasem używa się starej jednostki o nazwie rem.  1 Sv = 100 rem.
W Polsce wielkość dawki od promieniowania ziemskiego na wolnym powietrzu wynosi
0,13 - 0,8 mSv, a wewnątrz domów  0,4 - 1,5 mSv. Statystyczny Polak otrzymuje w ciągu roku od naturalnych źródeł promieniowania dawkę 2,7 mSv, a ze źródeł sztucznych / głównie medycznych / dodatkowo ok.0,9mSv. Spożywając pokarmy także wprowadzamy substancje promieniotwórcze do organizmu. Średnia wartość dawki od źródeł wchłoniętych przez człowieka wynosi w Polsce ok. 0,3 mSv/rok. Pochłonięte przez nas substancje radioaktywne rozpadają się lub są wydalane z organizmu.
Niektóre, np. promieniotwórczy potas, którego śladowe ilości znajdują się na stałe w naszym organiźmie, napromieniowują nas od wewnątrz. Okres połowicznego rozkładu potasu - 40 wynosi 1,42 mld lat.

8.0 Działanie RADONU.

Dopiero niedawno stwierdzono, że w ogólnym bilansie dawek promieniowania ze wszystkich możliwych źródeł naturalnych, największy udział ma radon, pierwiastek gazowy powstający
z rozpadu radu. Znajduje się w powietrzu, a zwłaszcza w pomieszczeniach zamkniętych.
Radon jest gazem szlachetnym, mało aktywnym chemicznie. Nie jest więc zbyt groźny,
bo organizm ludzki szybko się go pozbywa. Groźne są jednak jego pochodne, a więc substancje powstałe w wyniku rozpadu radonu. Osądzają się one w płucach i emitują tam wyjątkowo szkodliwe promieniowanie alfa, które, choć ma niewielki zasięg, działając wewnątrz organizmu może niszczyć jego żywe tkanki.
Skąd bierze się radon w pomieszczeniach ? Przede wszystkim z podłoża i ścian budynków,
a także z wody / ujęć głębinowych / i gazu naturalnego / ziemnego /. Zostało udokumentowane, że więcej radonu wydobywa się ze ścian wykonanych z żużla i popiołów, z kamienia / granitu /
i cegły niż w drewna i betonu.

9.0 Działanie promieniowania na człowieka

Jonizacja zachodząca wewnątrz komórki może spowodować zarówno bezpośrednie uszkodzenie DNA w jądrze komórki, jak i zmiany w płynie komórkowym, z uwolnieniem chemicznie wysoce reaktywnego tlenu i rodników wodorotlenowych. To z kolei uszkadza podstawowe jednostki DNA przez chemiczna interakcję. Powstałe zmiany struktury komórki mogą spowodować niebezpieczne skutki biologiczne.
Inną bardzo ważna właściwością niektórego promieniowania jonizujących jest ich zdolność przenikania tkanek, zależna od ich energii, masy i ładunku.
Cząsteczki alfa a ( alfa ) mają dużą masę i dlatego mogą one wnikać zaledwie do zewnętrznej, obumarłej warstwy naskórka. Dlatego izotopy, które emitują cząsteczki a ( np. pluton ) nie stanowią istotnego zagrożenia, dopóki nie wnikną do wnętrza organizmu droga oddechową, pokarmowa lub przez skażoną skórę.
Cząsteczki b ( beta ) są znacznie mniejsze mogą wnikać do głębokości ok. 1 cm do tkanek. Izotopy, które emitują te cząstki są więc szczególnie niebezpieczne dla tkanek zewnętrznych i oczu; dla narządów wewnętrznych mogą być groźne w razie inkorporacji ( pokarmowej, inhalacyjnej lub przez rany).
Cząsteczki g ( gamma ), promieniowanie X i neutrony przenikają przez ciało i dlatego izotopy, które emitują ten rodzaj promieniowania, są niebezpieczne znajdując się poza ciałem człowieka jak i w jego wnętrzu.
Skutki działania promieniowania na człowieka , a więc skutki biologiczne zależą nie tylko
od wielkości dawki, ale także czasu ekspozycji  / czasu, w jakim została ona pochłonięta /
i wielkości powierzchni ciała, jaka została napromieniowana. Wiadomo na pewno, że duże dawki napromieniowania, rzędu tysięcy mSv są szkodliwe dla człowieka. Natomiast przy małych dawkach promieniowania, rzędu kilku, kilkunastu mSv, nie obserwuje się natychmiastowej reakcji organizmu. Zmiany chorobowe / nowotworowe / mogą, ale nie muszą, pojawić się dopiero po kilku, kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu latach od momentu pochłonięcia dawki. Trudno ocenić ryzyko zachorowania na raka w wyniku pochłonięcia małych dawek, ale przyjmuje się, że nawet wtedy prawdopodobieństwo zachorowanie nie jest zerowe. Miarą skali napromieniowania są w praktyce głównie obserwacje kliniczne. Większość radiologów uważa, że nie ma bezpiecznych dawek promieniowania. Dla przykładu podano dawki otrzymywane podczas szpitalnych badań diagnostycznych.

W czasie prześwietlenia otrzymujemy następującą dawkę ( w miliradach )

a/ prześwietlenie zęba                                      - 10
b/ prześwietlenie ręki                                                   - 10
c/ prześwietlenie żołądka                                             - 30 do 150
d/ prześwietlenie kręgosłupa                                        - 400 do 1000
e/ urografia                                                                 - 700 do 1200
f/ prześwietlenie jamy brzusznej                                   - 500

Istnieją orientacyjne dane o skali zagrożenia promieniowaniem. Np. przy dawce promieniowania poniżej 100 R ( czyli ok. 100 radów) wyleczenie człowieka jest pewne, 
w zakresie 100 do 200 R jest możliwe, 200 do 500 R prawdopodobne. Powyżej 500 R następuje śmierć, tyle że po różnym czasie. Przy napromieniowaniu całego ciała dawką
1000 do 5000 R śmierć następuje po ok. 5 do 10 dniach.

Warto jednak pamiętać, że przyczyny powstawania nowotworów są różnorodne,
a niemałą rolę odgrywają tu inne czynniki, nie radiologiczne a naturalne i cywilizacyjne.

Drogi przenikania substancji promieniotwórczych do organizmu ludzkiego przedstawia
Rysunek Nr 2

10.0 Ochrona przed promieniowaniem.

Zgodnie z międzynarodowymi przepisami, dawka promieniowania ponad tą jaką otrzymujemy ze źródeł naturalnych i medycznych nie powinna przekraczać
1 mSv w ciągu roku. Aby nie przekroczyć tej dawki, ilość wchłoniętego do organizmu
z żywnością promieniotwórczego cezu nie może być większa w ciągu roku niż 80 000 Bq dla osób dorosłych i 40 000 Bq dla dzieci. Europejska Wspólnota Gospodarcza ustaliła w 1986r. limity stężeń aktywności dotyczące importowanej żywności, wyrażonej jako suma aktywności promieniotwórczych izotopów cezu.

Limity te wynoszą: